|
Kolejny artykuł mojego autorstwa z f&f (nieco skrócony).
Wróbel – „meteorologiem”
Chyba nie znajdzie siÄ™ taki czÅ‚owiek, który nie interesowaÅ‚by siÄ™ pogodÄ…. WiÄ™kszość ludzi sÅ‚ucha codziennie prognozy pogody z radia, czyta zamieszczonÄ… w gazecie, czy też oglÄ…da w TV,... i zdaje sobie sprawÄ™, że synoptycy czÄ™sto siÄ™ mylÄ…. KrótkotrwaÅ‚a prognoza sprawdza siÄ™ w 80%, to wystarczy, bowiem – mimo 20% niepewnoÅ›ci – dochody z prawidÅ‚owo okreÅ›lonej prognozy przewyższajÄ… nakÅ‚ady przeznaczone na sÅ‚użby meteorologiczne. Trafne dÅ‚ugotrwaÅ‚e prognozy, np. miesiÄ™czne, dajÄ… ekonomiczne efekty 20 razy przewyższajÄ…ce wydatki zwiÄ…zane z obsÅ‚ugÄ… meteorologicznÄ…. Jednakże miesiÄ™czna prognoza jest znacznie mniej pewna w najlepszych przypadkach sprawdza siÄ™ w 70%.
Meteorolodzy ciÄ…gle unowoczeÅ›niajÄ… swe urzÄ…dzenia, przyrzÄ…dy, wykorzystujÄ… najnowsze zdobycze techniki – komputery, satelity itp. MaÅ‚o kto jednak wie, że wiele przyrzÄ…dów powstaÅ‚o w wyniku wnikliwej obserwacji zwierzÄ…t i roÅ›lin, które czulej niż najlepsze urzÄ…dzenia potrafiÄ… reagować na zmiany pogody. Obecnie uczeni wymieniajÄ… okoÅ‚o 600 gatunków zwierzÄ…t i 400 gatunków roÅ›lin, które mogÄ… peÅ‚nić rolÄ™ barometrów, higrometrów, termometrów, uprzedzać o sztormach, burzach oraz bezchmurnej pogodzie. Jednakże to tylko nieznaczna część ze Å›wiata zwierzÄ…t i roÅ›lin. Spis bioindykatorów pogody ciÄ…gle uzupeÅ‚niany jest nowymi przedstawicielami flory i fauny, reagujÄ…cymi na pogodÄ™ nie gorzej od już znanych gatunków.
Å»ycie zwierzÄ…t bytujÄ…cych na wolnoÅ›ci caÅ‚kowicie uzależnione jest od warunków pogodowych. Pogoda wpÅ‚ywa na ich cykl rozrodczy, na wychowanie potomstwa, na wÄ™drówki itd. Niewiele jest procesów w życiu zwierzÄ…t, na które nie oddziaÅ‚ywaÅ‚yby czynniki pogodowe – temperatura, wilgotność, ciÅ›nienie itd. Na każdy z tych faktorów zwierzÄ™ta reagujÄ… specyficznie, zgodnie z biologiczna wrażliwoÅ›ciÄ… gatunku.
Czy zwierzÄ™ta sÄ… obdarzone darem „przepowiadania” pogody? OczywiÅ›cie! Od dawien dawna sposobnoÅ›ci zwierzÄ…t w „prognozowaniu” pogody zajmowaÅ‚y uwagÄ™ ludzi, którzy wnikliwie obserwowali przyrodÄ™ i wykazywali dużą spostrzegawczość oraz trafnÄ… interpretacjÄ™ jej zjawisk.
Życie w mieście coraz bardziej oddala człowieka od przyrody, traci on z nią kontakt. A przecież obserwując zwierzęta, nawet te żyjące w osiedlach mieszkaniowych, można na podstawie ich zachowania określić bardzo dokładnie zmiany pogody.
Najpospolitszym Å›piewajÄ…cym i fruwajÄ…cym „mieszkaÅ„cem miast” jest wróbel Passer domesticus (L) – to dobry „meteorolog”. Ptakiem, którego każdy z nas po raz pierwszy zobaczyÅ‚ w dzieciÅ„stwie, byÅ‚ maÅ‚y zÅ‚odziejaszek - wróbel. ZaskakujÄ…co dziaÅ‚a wróblowa „stacja meteorologiczna”. Wróbel żyje obok nas, dziÄ™ki nam zdobywa pożywienie, ma schronienie, może uwić gniazdo (należy do rodziny wikÅ‚aczy). Ćwierkania wróbli prawie w ogóle nie sÅ‚yszymy – przywykliÅ›my do tych dźwiÄ™ków. Jeżeli jednak z jakichÅ› powodów wróble milczÄ…, od razu wydaje siÄ™ nam, iż czegoÅ› brak w naszym otoczeniu. Nawet nie zdajemy sobie sprawy, ze „Å›piewu” wróbli. Mimo że wróbel zaliczany jest do ptaków Å›piewajÄ…cych, trudno jest jego ćwierkanie, skÅ‚adajÄ…ce siÄ™ z czÄ™sto powtarzanego i przenikliwego „cilp, szelp, dill”, nazwać Å›piewem.
Ale to właśnie jego ćwierkanie jest często zwiastunem kończącej się zimy.
W pogodne dni lutego, kiedy już na dobre koÅ„czy siÄ™ zima, nastajÄ… cieplejsze dni, wróble upatrujÄ… miejsc na gniazda, których nie starajÄ… siÄ™ w żaden sposób zachować w tajemnicy i „Å›piewajÄ…” przy nich caÅ‚y dzieÅ„. StÄ…d też ludowe przysÅ‚owie – wróbel milczy całą zimÄ™, a odzywa siÄ™ w dzieÅ„ Å›w. Walentego (14lutego). Tak też zwykle bywa, wróble zaczynajÄ… ćwierkać mniej wiÄ™cej w poÅ‚owie lutego, gdy odezwÄ… siÄ™ później, to i wiosna siÄ™ spóźni.
Zdarza się i to nierzadko, że wróble, wybierające na swe miejsce noclegowe zakamarki domów, nagle w czasie zimy zaczynają intensywnie zbierać piórka, jak gdyby chciały wić gniazda. Okazuje się, jak wykazały obserwacje, że te bardzo wrażliwe na zimno ptaki ocieplają miejsca noclegowe. Po kilku dniach na pewno uderzą silne mrozy.
JeÅ›li zimÄ… wróble siedzÄ… na drzewach lub na budowlach i milczÄ… – bÄ™dzie padać Å›nieg, lecz nie bÄ™dzie przy tym wiatru.
W czasie zimowych roztopów można również zobaczyć kÄ…piÄ…ce siÄ™ wróble – to dobry znak dla tych, którym daÅ‚y siÄ™ we znaki srogie mrozy i czekajÄ… z niecierpliwoÅ›ciÄ… na dÅ‚użej trwajÄ…ce ocieplenie.
W czasie Å‚adnej, letniej pogody wszÄ™dzie obecne wróble sÄ… zawsze wesoÅ‚e, ruchliwe i zadziorne. Gdy ptaki te milknÄ…, siedzÄ… napuszone, nie przejawiajÄ… chÄ™ci zaczepki, albo siedzÄ… na ziemi, ćwierkajÄ…, kÄ…piÄ… siÄ™ w piasku – bÄ™dzie deszcz. Co je do tego skÅ‚ania, że kÄ…piÄ… siÄ™ w piasku? – trudno powiedzieć. Być może bytujÄ…ce w ich upierzeniu pasożyty intensywnie im wówczas dokuczajÄ… i dlatego ptaki chcÄ… siÄ™ ich pozbyć poprzez „kÄ…piel w pyle”.
Obserwując wróble można niemal przez cały rok z ich zachowania prognozować pogodę. Jeśli wróble zaćwierkają w czasie ponurego, zachmurzonego dnia, można oczekiwać nadejścia słonecznej pogody.
Przed silnym wiatrem wróble przelatują stadami z miejsca na miejsce. Będzie burza, gdy uciekają w zaciszne miejsca.
Latające gromadki wróbli zwiastują suche, gorące dni. Natomiast, gdy ma nastąpić zmiana pogody z deszczowej na słoneczną, wróble gromadnie kąpią się w wodzie (często w kałużach pozostałych po tylko co opadłym deszczu).
Ptaki – ze wzglÄ™du na pewne specyficzne cechy - szybciej od pozostaÅ‚ych zwierzÄ…t reagujÄ… na warunki Å›rodowiska. Już w ubiegÅ‚ym wieku jeden z twórców zoopsychologii – F.A.Carus zauważyÅ‚, że organizm ptaka zachowuje siÄ™ jak żywy barometr.
|